नेपालको उच्च शिक्षा र कृषि अनुसन्धानमा नीतिगत सुधार सम्बन्धमा नीतिगत प्रवचन सम्पन्न
नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानले २०८३ वैशाख २५ गते नेपालको कृषि क्षेत्रको उच्च शिक्षा र अनुसन्धान सम्बन्धमा केन्द्रित रही एक नीति प्रवचन आयोजना गर्यो । नेपालको कृषि क्षेत्रको रूपान्तरणका विषयमा अनुभव प्राप्त नर्ड विश्वविद्यालय, नर्वेको जैविक विज्ञान तथा जलचर (Aquaculture) संकायका सहप्राध्यापक डा. प्रभात खनालले उक्त प्रवचन दिनुभएको थियो । डा. खनाल नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानको प्राकृतिक स्रोत तथा प्रविधि नीति केन्द्र (केन्द्र-४) का विधागत विज्ञ पनि हुनुहुन्छ । उक्त कार्यक्रमको सहजीकरण प्रतिष्ठानका अनुसन्धानकर्ता डा. सुवास अधिकारीले गर्नुभएको थियो ।
उक्त कार्यक्रमको औपचारिक सुरुआत प्रतिष्ठानका कार्यालय प्रबन्धक लक्ष्मण प्रसाद भट्टराईको स्वागत मन्तव्यबाट भएको थियो । उहाँले सो प्रवचन प्रतिष्ठानका लागि फलदायी हुने अपेक्षा गर्दै प्रवचनले अनुसन्धानकर्ताहरूलाई महत्त्वपूर्ण दृष्टिकोण प्राप्त गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा व्यक्त गर्नुभयो । साथै, उहाँले अनुसन्धानमा आधारित प्रमाणहरू मार्फत कृषि नीतिहरूलाई सुदृढ गर्न सकिने सहयोगात्मक परियोजनाहरू अगाडि बढाउन पनि सुझाव दिनुभयो ।
डा. खनालले नेपालको कृषि, शिक्षा र अनुसन्धान क्षेत्रमा प्रणालीगत रूपान्तरणको आवश्यकतामा आफ्नो प्रवचन केन्द्रित गर्दै दिगो परिवर्तन व्यक्तिगत प्रयासबाट मात्र सम्भव नहुने भएकाले इकोसिस्टम (पारिस्थितिक प्रणाली) र संस्थागत स्तरमै सुधार हुनुपर्ने कुरामा जोड दिनुभयो । डा. खनालले कृषिलाई कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको योगदानजस्ता परम्परागत मापदण्डहरूबाट माथि उठेर एउटा आधारभूत जीवनोपयोगी सीपको रूपमा हेरिनुपर्ने विषयमा प्रकाश पार्नुभयो । शिक्षाको सुधारमा ध्यान केन्द्रित हुनुपर्ने विषय उजागर गर्दै उहाँले नेपालको विद्यमान सैद्धान्तिक र परीक्षामुखी शैक्षिक प्रणालीको सुधारमा जोड दिनुभयो भने विद्यालय स्तरबाटै व्यावहारिक तथा सीपमा आधारित सिकाइको महत्त्वको चर्चा गर्दै कक्षा कोठाको सिकाइलाई वास्तविक विश्वको कृषि र खेती गर्ने सीपका साथै वातावरणीय प्रणालीहरूसँग जोड्न सक्नुपर्ने विचार राख्नुभयो ।
उहाँले नेपालमा संस्थागत संयन्त्रहरूको अभाव नभई स्रोतहरूको कमजोर एकीकरण, संगठनहरूभित्र कमजोर निर्देशन तथा मार्गदर्शन, आपूर्तिमुखी अनुसन्धान प्रवृत्ति, र योजना तथा नीतिहरूको सीमित व्यावहारिक सान्दर्भिकताका कारण समस्या भोग्नु परेको तर्क गर्नुभयो ।
डा. खनालको प्रवचनले कर्मचारी भर्ना, बढुवा र अनुसन्धान कोष (फन्डिङ) को सुधारसम्बन्धी विषयहरूलाई पनि उजागर गरेको थियो । उहाँले योग्यतामा आधारित बढुवा, विद्यावारिधि शोधकर्ताहरूका लागि पूर्ण आर्थिक सहयोग, र विश्वविद्यालयहरू, अनुसन्धान संस्थाहरू, तथा स्थानीय समुदायहरूबिच बलियो सहकार्यको आवश्यकतामा जोड दिनुभयो । उहाँले अध्यापन, व्यावहारिक अनुसन्धान, विस्तार सेवाहरू, र नीतिगत संलग्नतालाई एकीकृत गर्ने एक एकीकृत कृषि अनुसन्धान र शिक्षा प्रणालीको प्रस्ताव पनि गर्नुभयो ।
कार्यक्रमको छलफल सत्रमा सहभागीहरूले अनुसन्धान, विस्तार सेवा र किसानहरूलाई जोड्ने चुनौतीहरूको बारेमा विचार विमर्श गर्नुभयो । छलफलमा टेलिएग्रिकल्चर (दूरकृषि), कृषि एम्बुलेन्स सेवाहरू, र नेपालको विविध भूगोल सुहाउँदो विकेन्द्रीकृत अनुसन्धान मोडेलहरू जस्ता अवधारणाहरूमा पनि छलफल भएको थियो ।
सत्रको अन्त्यमा, प्रतिष्ठानका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता डा. हरि शर्मा न्यौपानेले डा. खनालको प्रस्तुति तथा नेपालको शिक्षा सुधार र कृषि क्षेत्रका विषयमा व्यक्त गरिएका ज्ञानवर्धक विचारहरूप्रति आभार व्यक्त गर्नुभयो ।
अतिथि नीति वक्ता
१. डा. प्रभात खनाल (सहप्राध्यापक, नर्ड विश्वविद्यालय, नर्वे)
नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान सहभागीहरू
१. लक्ष्मण प्रसाद भट्टराई (कार्यालय प्रबन्धक)
२. डा. दीपक कुमार खड्का (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
३. खगनाथ अधिकारी (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
४. डा. हरि शर्मा न्यौपाने (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
५. डा. कल्पना खनाल (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
६. डा. गिरिराज शर्मा (अनुसन्धानकर्ता)
७. डा. सुवास अधिकारी (अनुसन्धानकर्ता)
८. डा. प्रदिप पन्थी (अनुसन्धानकर्ता)
९. दिपेन्द्र प्रसाद पन्त (सहअनुसन्धानकर्ता)
१०. रीजा मानन्धर (सहअनुसन्धानकर्ता)
११. गोपाल आचार्य (सहअनुसन्धानकर्ता)
१२. सोनिया बस्याल (विश्लेषक)
१३. प्राञ्जल रिजाल (विश्लेषक)
१४. गीता न्यौपाने (वरिष्ठ सहायक)
१५. सुलक्षा भण्डारी (प्रशिक्षार्थी)
१६. सृष्टिका न्यौपाने (प्रशिक्षार्थी)
