प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन, २०८२
दिन बाँकी
२०८२ माघ २५
नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान
नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानले "नेपाली सन्दर्भको कृत्रिम बुद्धिमत्ता र साइबर सुरक्षा/राष्ट्रिय सुरक्षा" शीर्षकमा एक नीति प्रवचन कार्यक्रमको आयोजना गर्यो। यस कार्यक्रममा संयुक्त राज्य अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ नर्थ क्यारोलाइना–ग्रीन्सबोरोका चार्ल्स ए. हेज विशिष्ट प्राध्यापक डा. नीर क्षेत्रीले प्रस्तुतीकरण गर्नुभएको थियो।
प्रतिष्ठानका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता तथा अनुसन्धान विभागका प्रमुख डा. दीपक कुमार खड्काले नेपाली सन्दर्भमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको महत्त्वबारे सङ्क्षिप्त टिप्पणी गर्दै प्रा. क्षेत्रीलाई स्वागत गर्नुभयो। उहाँले नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानमा माइलस्टोन परियोजनाका रूपमा सञ्चालित साइबर सुरक्षा र राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी अनुसन्धानको बारेमा पनि चर्चा गर्नुभयो। उक्त सत्रको सञ्चालन वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता डा. मोहन कुमार शर्माले गर्नुभएको थियो।
प्रा. क्षेत्रीले आफ्नो प्रस्तुति मुख्यतया विश्वका विभिन्न देशहरूमा गरेको अनुसन्धान अनुभवमा आधारित रहेको बताउनुभयो, जुन उहाँका प्रकाशनहरूमा पनि समावेश गरिएको छ। ती प्रकाशनहरूमध्ये द क्वेस्ट टु साइबर सुपेरियोरिटी: साइबरसेक्युरिटी रेगुलेशन, फ्रेमवर्कस र स्ट्राटेजीज अफ मेजोर इकोनोमिक्स पुस्तकमा राष्ट्रिय सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा साइबर सुरक्षा सम्बन्धी अध्याय, र साइबरसेक्युरिटी म्यानेजमेन्ट: एन अर्गनाइजेशनल अप्रोच पुस्तकमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र विश्वव्यापी राजनीतिक प्रणालीमा साइबर सुरक्षा मुद्दाहरूसम्बन्धी अध्याय महत्त्वपूर्ण र प्रख्यात छन्।
पहिलो चरणमा, उहाँको प्रस्तुतिमा साइबर सुरक्षा, राष्ट्रिय सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिको अन्तरसम्बन्धमा नेपालजस्ता उदीयमान अर्थतन्त्रहरूले सामना गरिरहेका विशिष्ट चुनौतीहरूमा केन्द्रित रहेर गहन चर्चा गरिएको थियो । उहाँले नेपालको रणनीतिक स्थिति, नीतिगत विकासक्रम, र कृत्रिम बुद्धिमत्ता तथा साइबर सुरक्षासम्बन्धी पूर्वाधारका चुनौतीहरूबारे विशेष रूपमा प्रकाश पार्नुभयो। त्यस्तै, दोस्रो चरणमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता र साइबर सुरक्षामा यसको उपयोगिताबारे चर्चा गर्दै उहाँले राष्ट्रिय एआई नीति, "नेपालको एआई यात्रा" सम्बन्धी अनुसन्धान, तथ्याङ्क तथा सांख्यिकीय क्षमता, साइबर कूटनीति, राष्ट्रिय सुरक्षा र विश्वास, साइबर-कूटनीति र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य, तथा स्थानीय क्षमता र अनौपचारिक सञ्जाल निर्माणजस्ता मुख्य पक्षहरूमा जोड दिनुभयो।
प्रा. क्षेत्रीका अनुसार नेपालमा प्रयोग गरिने भाषाहरूको पर्याप्त अभिलेखीकरण नहुनु नेपालको लागि प्राथमिक बाधक बनेको छ ।यसले प्रत्यक्ष रूपमा एआई नेतृत्वको लागि आवश्यक तीन मुख्य स्रोतहरू (तथ्याङ्क, प्रतिभा र कम्प्युटेसनल शक्ति) मध्ये उच्च-गुणस्तरीय तथ्याङ्कको उपलब्धतालाई सीमित गर्दछ। समग्रमा, उहाँले नेपालको साइबर सुरक्षा र तथ्याङ्क पूर्वाधारको वर्तमान अवस्थालाई परिभाषित गर्ने धेरै महत्त्वपूर्ण जोखिम र संस्थागत कमीकमजोरीहरू उजागर गर्नुभयो, जसमा महत्त्वपूर्ण तथ्याङ्कको अभाव, क्षमता र कानून कार्यान्वयनमा सीमा, स्रोत-साधनले सम्पन्न नभएका भाषाका अवरोधहरू, उदीयमान एआई जोखिम, र अनौपचारिक सञ्जालहरूमा निर्भरता रहेका छन्।
प्रस्तुतिपश्चात् प्रा. क्षेत्री र प्रतिष्ठानका अनुसन्धानकर्ताहरूबिच प्रश्नोत्तर सत्र सम्पन्न भयो। त्यसपछि प्रतिष्ठानका कार्यकारी अध्यक्ष प्रा.डा. लेखनाथ शर्माले प्रा.डा. नीर क्षेत्रीलाई सम्मानपत्र प्रदान गर्दै कार्यक्रमको औपचारिक समापन गर्नुभयो।
नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानबाट सहभागीहरू
प्रा. डा. लेखनाथ शर्मा (कार्यकारी अध्यक्ष)
लक्ष्मण प्रसाद भट्टराई (कार्यालय प्रबन्धक)
डा. दीपक कुमार खड्का (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
डा. मोहन कुमार शर्मा (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
डा. खगनाथ अधिकारी (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
डा. मुक्ति राम रिजाल (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
डा. कल्पना खनाल (वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता)
अशोक पाण्डे (अनुसन्धानकर्ता)
डा. निरञ्जन देवकोटा (अनुसन्धानकर्ता)
डा. प्रदीप पन्थी (अनुसन्धानकर्ता)
डा. सुवास अधिकारी (अनुसन्धानकर्ता)
डा. झम कुमार विश्वकर्मा (सहअनुसन्धानकर्ता)
डा. महेश्वर गिरी (सहअनुसन्धानकर्ता)
गोपाल आचार्य (सहअनुसन्धानकर्ता)
रिजा मानन्धर (सहअनुसन्धानकर्ता)
सोनिया बस्याल (विश्लेषक)
डा. देजिना थापा (विश्लेषक)
प्रञ्जल रिजाल (विश्लेषक)
सुधीर श्रेष्ठ (विश्लेषक)
विमल चन्द्र शर्मा (पुस्तकालय व्यवस्थापन संयोजक)
सञ्जु कुमारी सरबरिया (वरिष्ठ सहायक)
गीता न्यौपाने (वरिष्ठ सहायक)
पर्वत भट्टराई (वरिष्ठ सहायक)
मिलन श्रेष्ठ (वरिष्ठ सहायक)
